Narcisme Nederland - Forum

Op deze informatie kunt u hier niet reageren.

Een complexe werkelijkheid
Wanneer mensen slachtoffer worden van lichamelijk geweld, zijn de gevolgen vaak zichtbaar. Bij psychisch geweld en dwingende controle ligt dat anders. Manipulatie, intimidatie, emotioneel misbruik en langdurige controle laten meestal geen direct zichtbaar bewijs achter. Daardoor staan politie, Veilig Thuis, huisartsen, hulpverleners en andere professionals regelmatig voor een moeilijke taak. Zij moeten signalen beoordelen in situaties waarin verschillende verhalen naast elkaar bestaan, emoties hoog kunnen oplopen en objectief bewijs soms beperkt beschikbaar is. Dat vraagt om deskundigheid, samenwerking en een zorgvuldige afweging.

Psychisch geweld is moeilijk vast te stellen
Psychisch geweld bestaat vaak uit een opeenstapeling van gedragingen. Op zichzelf lijken veel gebeurtenissen misschien onschuldig. Denk aan:

• Voortdurende kritiek.
• Isoleren van familie en vrienden.
• Financiële controle.
• Intimidatie.
• Gaslighting.
• Dwingende controle.
• Dreigen of kleineren.

Juist het terugkerende patroon maakt deze gedragingen schadelijk. Dat patroon is niet altijd eenvoudig zichtbaar tijdens één gesprek of één melding. Veel vormen van psychisch geweld spelen zich bovendien af achter gesloten deuren, zonder getuigen of direct waarneembaar bewijs. Een zorgvuldige beoordeling vraagt daarom aandacht voor het totaalbeeld, in plaats van alleen voor losse incidenten.

Financiële controle als objectief aanknopingspunt
Hoewel veel vormen van psychisch geweld weinig directe bewijzen achterlaten, kan financiële controle soms objectieve aanknopingspunten bieden. Financieel misbruik gaat namelijk niet alleen over het afpakken van geld of het maken van schulden op naam van een ander. Ook het voortdurend controleren van iemands financiële vrijheid kan onderdeel zijn van een patroon van dwingende controle. In de praktijk kan dit zich uiten in:

• Voortdurend meekijken met bankrekeningen of betaalgedrag.
• Het beperken of blokkeren van de toegang tot een eigen bankrekening.
• Eenzijdig beheren van gezamenlijke financiën zonder gelijkwaardig overleg.
• Het eisen van verantwoording voor iedere uitgave.
• Het achterhouden van financiële informatie.
• Het afhankelijk maken van de ander door geen toegang te geven tot eigen inkomen of spaargeld.

Omdat veel bankzaken tegenwoordig digitaal verlopen, merkt een slachtoffer soms niet eens dat voortdurend wordt meegekeken of gecontroleerd. In sommige situaties kunnen bankgegevens, rekeninginstellingen, machtigingen of andere administratieve gegevens – wanneer deze rechtmatig beschikbaar zijn – aanvullende informatie bieden. Dergelijke gegevens bewijzen op zichzelf geen psychisch geweld. In samenhang met verklaringen, gedragingen en andere signalen kunnen zij professionals wel helpen om een completer beeld te krijgen van mogelijke dwingende controle binnen een relatie.

De eerste melding
Voor veel slachtoffers is het doen van een melding een grote stap. Zij hebben vaak lang getwijfeld of hun ervaringen wel ernstig genoeg waren. Sommigen zijn bang dat zij niet geloofd zullen worden. Anderen vrezen de reactie van de pleger wanneer deze ontdekt dat er hulp is gezocht. Daarom is het belangrijk dat professionals ruimte bieden aan het verhaal van degene die hulp zoekt en oog hebben voor de context waarin de gebeurtenissen plaatsvinden.

De uitdaging van twee verschillende verhalen
Bij relationeel of huiselijk geweld vertellen betrokkenen regelmatig een verschillend verhaal. Dat maakt het werk van professionals ingewikkeld. Zij moeten zorgvuldig onderzoeken wat er speelt, zonder te snel conclusies te trekken. Daarbij wordt gekeken naar:

• De veiligheid van betrokkenen.
• De voorgeschiedenis.
• Terugkerende gedragspatronen.
• De situatie van eventuele kinderen.
• Beschikbare informatie uit verschillende bronnen.

Juist bij psychisch geweld ontstaat het meest betrouwbare beeld vaak door meerdere signalen met elkaar te combineren, in plaats van af te gaan op één afzonderlijke gebeurtenis.

Dwingende controle krijgt meer aandacht
De afgelopen jaren is er internationaal én in Nederland steeds meer aandacht gekomen voor dwingende controle (coercive control).
Er is steeds meer aandacht voor het feit dat langdurige controle, intimidatie, psychisch geweld en financiële afhankelijkheid grote gevolgen kunnen hebben, ook wanneer lichamelijk geweld ontbreekt. Daardoor groeit ook binnen politie, hulpverlening en opleidingen de aandacht voor signalen die vroeger minder snel werden herkend. Deze ontwikkeling draagt bij aan een bredere kijk op huiselijk geweld, waarbij niet alleen wordt gekeken naar afzonderlijke incidenten, maar ook naar de dynamiek en machtsverhoudingen binnen een relatie.

Traumabewust werken
Steeds meer organisaties werken volgens principes van traumabewust of traumasensitief werken. Dat betekent dat professionals niet alleen kijken naar wat iemand vertelt, maar ook proberen te begrijpen welke invloed traumatische ervaringen kunnen hebben op gedrag en emoties. Mensen die langdurig psychisch geweld hebben meegemaakt kunnen bijvoorbeeld:

• Moeite hebben hun verhaal chronologisch te vertellen.
• Zichzelf tegenspreken door stress of spanning.
• Emotioneel vlak reageren.
• Juist heel emotioneel worden.
• Zich schuldig voelen of zichzelf verantwoordelijk houden.

Deze reacties betekenen niet automatisch dat iemand onbetrouwbaar is. Ze kunnen ook passen bij de gevolgen van langdurige stress of trauma.

Samenwerking tussen organisaties
Psychisch geweld raakt vaak meerdere leefgebieden tegelijk. Daarom werken verschillende organisaties regelmatig samen. Afhankelijk van de situatie kunnen betrokken zijn:

• De politie.
• Veilig Thuis.
• Huisartsen.
• De geestelijke gezondheidszorg.
• Maatschappelijk werk.
• Gemeenten.
• Jeugdhulp.
• De Raad voor de Kinderbescherming.

Goede samenwerking helpt om signalen beter te begrijpen en passende ondersteuning te organiseren.

De rol van kennis en scholing
In de afgelopen jaren is veel geïnvesteerd in kennis over:

• Huiselijk geweld.
• Psychisch geweld.
• Dwingende controle.
• Financieel misbruik.
• Traumagerichte hulpverlening.
• Kindermishandeling.

Toch blijven deze onderwerpen complex. Nieuwe wetenschappelijke inzichten, praktijkervaringen en internationale ontwikkelingen zorgen ervoor dat professionals zich voortdurend blijven ontwikkelen. Blijvende scholing, kennisuitwisseling en samenwerking zijn daarom essentieel.

Wat slachtoffers kunnen verwachten
Niet iedere hulpvraag leidt direct tot een oplossing. Soms zijn meerdere gesprekken nodig om een goed beeld van de situatie te krijgen. Dat kan voor slachtoffers frustrerend zijn, zeker wanneer zij al lang hebben gewacht met het zoeken van hulp. Tegelijk proberen professionals zorgvuldig te handelen, juist omdat beslissingen grote gevolgen kunnen hebben voor alle betrokkenen. Dat een professional niet direct een conclusie kan trekken, betekent daarom niet automatisch dat het verhaal van een slachtoffer niet serieus wordt genomen. Open communicatie en duidelijke uitleg over het proces kunnen bijdragen aan meer vertrouwen.

Een gezamenlijke verantwoordelijkheid
Het herkennen van psychisch geweld is niet alleen een taak van gespecialiseerde hulpverleners. Ook huisartsen, werkgevers, docenten, buren, familieleden en vrienden kunnen signalen opmerken. Wanneer mensen weten waar zij op kunnen letten en bereid zijn om zonder oordeel te luisteren, kan dat een belangrijk verschil maken. Vroege signalering, deskundige beoordeling en passende ondersteuning kunnen helpen om verdere escalatie en langdurige schade te beperken.