Narcisme Nederland - Forum

Op deze informatie kunt u hier niet reageren.

Een complexe en vaak verborgen vorm van misbruik
Seksueel misbruik binnen een relatie, gezin of andere afhankelijkheidsrelatie kan zeer ingrijpende gevolgen hebben. Wanneer daarbij sprake is van sterke narcistische trekken, manipulatie, machtsmisbruik of dwingende controle, kan het voor een slachtoffer extra moeilijk zijn om te begrijpen wat er gebeurt en zich daaraan te onttrekken. Niet iedere pleger van seksueel misbruik heeft een narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS/NPD) en narcisme leidt niet automatisch tot seksueel misbruik. Het gaat om de combinatie van gedrag en de machtsdynamiek die binnen een specifieke situatie ontstaat. Bij narcistisch misbruik kan seksualiteit onderdeel worden van een groter patroon van controle, vernedering, beloning, straf en afhankelijkheid. Seksueel misbruik staat dan niet altijd op zichzelf, maar kan verweven zijn met andere vormen van psychisch en emotioneel geweld.

Seksualiteit als middel van macht en controle
Bij seksueel misbruik gaat het niet alleen om wat er seksueel gebeurt. Het gaat ook om het ontbreken van vrije toestemming en om de machtsverhouding die daarbij een rol kan spelen. Een pleger kan bijvoorbeeld:

• Grenzen negeren of steeds verder verleggen.
• Seks afdwingen door druk, dreiging of intimidatie.
• Schuldgevoelens gebruiken om seks af te dwingen.
• Seks onthouden of juist aanbieden als middel om te straffen of belonen.
• Het slachtoffer vernederen of kleineren.
• Seksuele informatie of ervaringen gebruiken om controle te houden.
• Het slachtoffer laten geloven dat bepaald gedrag normaal is.
• De verantwoordelijkheid voor het seksuele gedrag bij het slachtoffer leggen.

Voor het slachtoffer kan hierdoor een situatie ontstaan waarin het steeds moeilijker wordt om nog onderscheid te maken tussen wat vrijwillig is, wat wordt verwacht en wat wordt afgedwongen.

Waarom slachtoffers zich soms moeilijk kunnen verzetten
Vooral kinderen zijn volledig afhankelijk van volwassenen voor bescherming, verzorging en veiligheid. Maar ook volwassenen kunnen door afhankelijkheid, angst, financiële omstandigheden, isolatie of dwingende controle in een situatie terechtkomen waarin verzet bijzonder moeilijk wordt. Een slachtoffer kan zich aanpassen om de situatie zo veilig mogelijk te houden. Het kan bijvoorbeeld proberen de stemming van de pleger te voorspellen, conflicten te vermijden, mee te werken of zichzelf emotioneel af te sluiten. Dat betekent niet dat het slachtoffer instemde met het misbruik. Aanpassen, bevriezen, meewerken of niet kunnen vluchten zijn geen toestemming.

De rol van gaslighting en manipulatie
Bij narcistisch misbruik kan gaslighting het herkennen van seksueel misbruik extra bemoeilijken. Een pleger kan bijvoorbeeld beweren:

• "Dat is helemaal niet gebeurd."
• "Je wilde het zelf."
• "Je doet alsof ik je iets heb aangedaan."
• "Je bent veel te gevoelig."
• "Iedereen zou dit normaal vinden."
• "Jij maakt er een probleem van."

Wanneer dergelijke reacties zich jarenlang herhalen, kan het slachtoffer steeds meer aan de eigen waarneming gaan twijfelen. Seksueel misbruik kan daardoor niet alleen lichamelijk en emotioneel beschadigend zijn, maar ook het vertrouwen in de eigen werkelijkheid aantasten.

Vroegkinderlijk seksueel misbruik
Seksueel misbruik op jonge leeftijd kan bijzonder ingrijpend zijn omdat de ontwikkeling van het kind nog volop bezig is. Een jong kind is afhankelijk van volwassenen en heeft nog niet dezelfde mogelijkheden als een volwassene om situaties te begrijpen, grenzen te herkennen of zichzelf te beschermen. Wanneer de persoon die veiligheid zou moeten bieden tegelijkertijd een bron van angst of misbruik is, kan dit een diepe verstoring van het gevoel van veiligheid veroorzaken. Het kind kan leren:

• voortdurend op gevaar te letten;
• de emoties van volwassenen te controleren;
• eigen gevoelens en behoeften weg te drukken;
• conflicten koste wat kost te vermijden;
• zich verantwoordelijk te voelen voor anderen;
• niet over het misbruik te praten;
• zich aan te passen om de situatie te overleven.

Deze aanpassingen kunnen op dat moment een functie hebben. Op latere leeftijd kunnen ze echter blijven bestaan en problemen geven met vertrouwen, grenzen, relaties, zelfbeeld en emotieregulatie.

Het zenuwstelsel en langdurige onveiligheid
Bij langdurig misbruik kan het stresssysteem voortdurend worden geactiveerd. Een kind dat regelmatig rekening moet houden met dreiging, kan zeer alert worden op signalen uit de omgeving. Het lichaam kan daardoor als het ware leren: "Ik moet voortdurend opletten om veilig te blijven." Dit kan invloed hebben op de manier waarop iemand later reageert op spanning, conflicten en mogelijke dreiging. Sommige mensen worden snel geactiveerd en schrikachtig, terwijl anderen juist leren om gevoelens en lichamelijke signalen zoveel mogelijk af te sluiten. Dit betekent niet dat het zenuwstelsel "stopt" met ontwikkelen. De ontwikkeling kan onder langdurige onveiligheid echter anders verlopen of worden verstoord.

Hechting, vertrouwen en relaties
Wanneer misbruik plaatsvindt door iemand van wie het kind afhankelijk is, kunnen veiligheid en gevaar met elkaar verweven raken. Degene van wie het kind afhankelijk is voor liefde en bescherming kan tegelijkertijd degene zijn die angst veroorzaakt. Dit kan later gevolgen hebben voor:

• Vertrouwen in anderen.
• Hechting.
• Intimiteit.
• Het herkennen van gezonde en ongezonde relaties.
• Het stellen van grenzen.
• Het herkennen van eigen behoeften.
• Het gevoel van veiligheid binnen relaties.

Sommige slachtoffers zoeken later juist veel bevestiging en nabijheid, terwijl anderen afstand houden om zichzelf te beschermen. Beide reacties kunnen manieren zijn om met eerdere onveiligheid om te gaan.

Waarom herinneringen soms pas veel later naar voren komen
Een bijzonder en voor veel slachtoffers moeilijk te begrijpen verschijnsel is dat herinneringen aan seksueel misbruik soms niet volledig of niet duidelijk toegankelijk zijn tijdens de kindertijd of gedurende een deel van het volwassen leven. Sommige mensen herinneren zich lange tijd slechts losse fragmenten, gevoelens, lichamelijke reacties of situaties zonder precies te begrijpen waar deze vandaan komen. Anderen krijgen pas veel later een duidelijker beeld van gebeurtenissen uit hun jeugd. Dit kan voor het slachtoffer zelf zeer verwarrend zijn. Ook de omgeving kan moeite hebben met het idee dat iemand zich iets pas jaren later herinnert. Het is belangrijk hierbij zorgvuldig te zijn. Het feit dat een herinnering pas later naar voren komt, betekent op zichzelf niet dat deze automatisch waar of onwaar is. Traumatische herinneringen kunnen complex, gefragmenteerd en moeilijk toegankelijk zijn. Ook kunnen herinneringen in de loop van de tijd veranderen. Daarom is het belangrijk om nieuwe herinneringen serieus te nemen als ervaring van het slachtoffer, maar er tegelijkertijd voorzichtig mee om te gaan wanneer feitelijke vaststelling noodzakelijk is. Voor iemand die zelf met zulke herinneringen wordt geconfronteerd, kan gespecialiseerde traumabegeleiding belangrijk zijn.

Waarom slachtoffers zichzelf vaak niet direct als slachtoffer zien
Veel slachtoffers begrijpen pas veel later dat bepaalde ervaringen niet normaal of vrijwillig waren. Dat kan verschillende redenen hebben. Een kind kent vaak geen andere situatie en kan denken dat wat thuis gebeurt normaal is. Ook kan een pleger het gedrag presenteren als liefde, aandacht, een geheim tussen beiden of iets waarvoor het slachtoffer zelf verantwoordelijk is. Daarnaast kan schaamte ervoor zorgen dat iemand jarenlang zwijgt. Bij vroegkinderlijk misbruik kan het daardoor voorkomen dat iemand pas op volwassen leeftijd begint te begrijpen welke invloed de ervaringen uit de jeugd hebben gehad.

De combinatie met narcistisch misbruik
Wanneer seksueel misbruik samengaat met narcistisch gedrag, kan een slachtoffer te maken krijgen met meerdere vormen van beïnvloeding tegelijk:

• Seksueel misbruik.
• Gaslighting.
• Emotionele mishandeling.
• Dwingende controle.
• Schuldinductie.
• Vernedering.
• Isolatie.
• Dreiging.
• Manipulatie.
• Afhankelijkheid.

Hierdoor kan het slachtoffer niet alleen lichamelijk of seksueel worden beschadigd, maar ook steeds meer het gevoel krijgen geen controle meer te hebben over het eigen leven.

Mogelijke gevolgen op langere termijn
De gevolgen verschillen sterk per persoon. Mogelijke gevolgen zijn onder andere:

• Angstklachten.
• Schaamte en schuldgevoelens.
• Problemen met vertrouwen.
• Problemen met intimiteit en seksualiteit.
• Een negatief zelfbeeld.
• Moeite met grenzen stellen.
• Dissociatieve klachten.
• Slaapproblemen.
• Chronische stress.
• PTSS of CPTSS.
• Problemen met relaties.
• Lichamelijke stress gerelateerde klachten.

Niet iedereen ontwikkelt dezelfde klachten. Ook hoeft iemand die seksueel misbruik heeft meegemaakt niet automatisch PTSS of CPTSS te ontwikkelen.

Het misbruik was niet de schuld van het slachtoffer
Een belangrijk inzicht is dat een slachtoffer nooit verantwoordelijk is voor het seksuele gedrag van de pleger. Ook wanneer een slachtoffer:

• niet heeft kunnen vluchten;
• niet heeft geschreeuwd;
• heeft meegewerkt;
• heeft geprobeerd de pleger tevreden te houden;
• later opnieuw contact heeft gezocht;
• lange tijd heeft gezwegen;
• of pas jaren later heeft begrepen wat er is gebeurd,

blijft de verantwoordelijkheid voor het misbruik bij degene die het misbruik heeft gepleegd.

Herkenning kan jaren later komen
Sommige slachtoffers begrijpen pas jaren later dat gebeurtenissen uit hun jeugd of uit een eerdere relatie onderdeel waren van seksueel misbruik. Dat kan een ingrijpend moment zijn. Niet alleen omdat het verleden opnieuw betekenis krijgt, maar ook omdat iemand daardoor anders naar de eigen jeugd, familie of relaties kan gaan kijken. Daarom is het belangrijk om ruimte te laten voor een proces van onderzoek, verwerking en professionele begeleiding, zonder iemand onder druk te zetten om zich bepaalde gebeurtenissen op een bepaalde manier te herinneren.

Herstel is mogelijk
Seksueel misbruik kan diepe sporen nalaten, zeker wanneer het langdurig heeft plaatsgevonden en onderdeel was van een bredere situatie van psychische onveiligheid en controle. Toch hoeft het verleden niet de rest van iemands leven te bepalen.Herstel kan onder andere bestaan uit:

• Erkenning van wat er is gebeurd.
• Herstellen van het gevoel van veiligheid.
• Leren herkennen en aangeven van grenzen.
• Opnieuw leren vertrouwen op eigen gevoelens en signalen.
• Werken aan een gezond zelfbeeld.
• Verwerken van traumatische ervaringen.
• Opbouwen van veilige relaties.
• Passende gespecialiseerde traumabehandeling.

Het belangrijkste is dat de verantwoordelijkheid voor het misbruik nooit bij het slachtoffer ligt. Het feit dat iemand zich heeft aangepast, heeft gezwegen, niet kon vluchten of pas veel later begreep wat er was gebeurd, verandert daar niets aan.