Narcisme Nederland - Forum

Op deze informatie kunt u hier niet reageren.

De ontwikkeling van een kind onder langdurige onveiligheid
Vroegkinderlijk misbruik kan diepe gevolgen hebben voor de ontwikkeling van een kind. Dit geldt in het bijzonder wanneer een kind gedurende langere tijd wordt blootgesteld aan seksueel misbruik, emotionele mishandeling, verwaarlozing, intimidatie, controle of andere vormen van onveiligheid. Een jong kind is voor bescherming, verzorging en emotionele veiligheid afhankelijk van volwassenen. Wanneer juist een ouder, verzorger of andere belangrijke volwassene een bron van angst of misbruik is, ontstaat een situatie waarin het kind zich moet aanpassen aan omstandigheden die het zelf niet kan veranderen. Het kind probeert dan niet alleen op te groeien, maar tegelijkertijd ook veilig te blijven.

Het kind leert zich aanpassen
Een kind kan verschillende manieren ontwikkelen om met voortdurende onveiligheid om te gaan. Het kan bijvoorbeeld voortdurend letten op de stemming van een ouder, proberen conflicten te voorkomen, zichzelf wegcijferen of juist zo min mogelijk opvallen. Het kind kan leren:

• Gevaar snel te herkennen.
• De emoties van anderen voortdurend in de gaten te houden.
• Eigen gevoelens en behoeften opzij te zetten.
• Vooral te doen wat anderen verwachten.
• Geen hulp te vragen.
• Conflicten zoveel mogelijk te vermijden.
• Zich verantwoordelijk te voelen voor de emoties van anderen.
• Zich aan te passen om de situatie draaglijker of veiliger te maken.

Deze reacties kunnen tijdens de jeugd een belangrijke functie hebben. Ze helpen het kind om met de omstandigheden om te gaan. Wat in de jeugd een manier van overleven is, kan later echter een patroon worden dat niet meer goed past bij een veilige omgeving.

De ontwikkeling kan worden beïnvloed
De eerste levensjaren zijn belangrijk voor de ontwikkeling van onder andere hechting, zelfbeeld, emotieregulatie en het vermogen om veiligheid en gevaar te herkennen. Langdurige onveiligheid kan deze ontwikkeling beïnvloeden. Het betekent niet dat de ontwikkeling letterlijk "stopt". Bepaalde ontwikkelingsprocessen kunnen wel worden verstoord, vertraagd of anders verlopen doordat het kind voortdurend bezig is met veiligheid en overleven. Hierdoor kan er minder ruimte zijn voor zaken die normaal gesproken bij de ontwikkeling horen, zoals ontdekken, spelen, leren, vertrouwen opbouwen en een eigen identiteit ontwikkelen.

Hechting en vertrouwen
Een kind leert vertrouwen en veiligheid voor een belangrijk deel door de relatie met de mensen die voor hem of haar zorgen. Wanneer een verzorger tegelijkertijd een bron van veiligheid én een bron van angst is, kan dit bijzonder verwarrend zijn. Het kind heeft de volwassene nodig, maar kan zich tegelijkertijd niet volledig veilig voelen bij diezelfde persoon. Dit kan later invloed hebben op:

• Vertrouwen in anderen.
• Hechting.
• Intimiteit.
• Het aangaan van relaties.
• Het herkennen van veilige personen.
• Het aangeven van grenzen.
• Het verdragen van nabijheid of juist afstand.

Niet iedereen reageert hetzelfde. Sommige mensen zoeken later veel bevestiging en nabijheid, terwijl anderen juist afstand houden om zichzelf te beschermen.

Het stress- en zenuwstelsel
Bij voortdurende dreiging wordt het stresssysteem van het lichaam regelmatig of langdurig geactiveerd. Een kind kan daardoor sterk gericht raken op mogelijke signalen van gevaar. Het zenuwstelsel kan als het ware leren: "Ik moet voortdurend opletten om veilig te blijven." Dit kan later bijdragen aan een verhoogde gevoeligheid voor spanning, conflicten of situaties die aan eerdere ervaringen herinneren. Mogelijke reacties zijn bijvoorbeeld:

• Schrikachtigheid.
• Voortdurende alertheid.
• Overprikkeling.
• Moeite met ontspannen.
• Sterke lichamelijke stressreacties.
• Slaapproblemen.
• Moeite met het reguleren van emoties.

Bij anderen kan juist een tegenovergestelde reactie ontstaan: gevoelens worden sterk onderdrukt of iemand voelt zich emotioneel afgesloten.

Emotieregulatie
Een kind leert emoties reguleren mede doordat volwassenen helpen om gevoelens te herkennen, te benoemen en te verwerken. Wanneer een kind in plaats daarvan leert dat emoties gevaarlijk, lastig of ongewenst zijn, kan het moeite krijgen met het herkennen en uiten van gevoelens. Op latere leeftijd kan dit zich bijvoorbeeld uiten in:

• Emoties die snel overweldigend worden.
• Moeite om gevoelens onder woorden te brengen.
• Emoties langdurig onderdrukken.
• Moeite om tot rust te komen.
• Sterke reacties op afwijzing of kritiek.
• Niet goed weten wat men zelf voelt.

Zelfbeeld en identiteit
Kinderen ontwikkelen hun zelfbeeld voor een belangrijk deel door de manier waarop belangrijke volwassenen op hen reageren. Een kind dat voortdurend wordt bekritiseerd, vernederd, genegeerd of verantwoordelijk wordt gemaakt voor problemen, kan gaan geloven dat er iets mis is met hem of haar. Gedachten kunnen ontstaan zoals:

• "Ik ben niet goed genoeg."
• "Ik doe altijd alles verkeerd."
• "Mijn gevoelens zijn niet belangrijk."
• "Ik moet eerst iets presteren voordat ik waardevol ben."
• "Het ligt altijd aan mij."

Wanneer dergelijke overtuigingen jarenlang worden herhaald, kunnen ze onderdeel worden van het zelfbeeld.

Grenzen en eigen behoeften
Kinderen die langdurig hebben geleerd zich aan te passen aan anderen kunnen later moeite hebben om hun eigen grenzen en behoeften te herkennen. Zij kunnen bijvoorbeeld:

• Moeite hebben om nee te zeggen.
• Snel schuldgevoelens krijgen.
• Te veel verantwoordelijkheid voor anderen nemen.
• Conflict vermijden.
• Hun eigen behoeften ondergeschikt maken.
• Pas laat merken dat een grens is overschreden.

Sommige mensen ontwikkelen hierdoor een sterk patroon van pleasen: voortdurend proberen anderen tevreden te houden om afwijzing, boosheid of conflict te voorkomen.

Het herkennen van gevaar en het ervaren van veiligheid
Een kind dat vaak met onveiligheid te maken heeft, kan bijzonder gevoelig worden voor signalen die mogelijk op gevaar wijzen. Tegelijkertijd kan het moeilijker worden om situaties als veilig te ervaren. Een gezichtsuitdrukking, stemverheffing, stilte of verandering in de stemming van iemand kan al voldoende zijn om spanning op te roepen. Dit betekent niet dat iemand altijd "te gevoelig" is. Het kan een aangeleerde reactie zijn die ooit nuttig was in een onveilige omgeving. Het probleem ontstaat wanneer het lichaam ook in een veilige omgeving voortdurend gevaar blijft verwachten.

Gevolgen op volwassen leeftijd
De gevolgen van vroegkinderlijk misbruik kunnen tot ver in de volwassenheid merkbaar blijven. Mogelijke gevolgen zijn:

• Laag zelfbeeld.
• Problemen met vertrouwen.
• Moeite met grenzen stellen.
• Perfectionisme.
• Faalangst.
• Schuldgevoelens en schaamte.
• Problemen met relaties.
• Angstklachten.
• Depressieve klachten.
• Overprikkeling.
• Chronische stress.
• Lichamelijke stressklachten.
• PTSS of CPTSS.

Deze gevolgen komen niet bij iedereen voor. Mensen reageren verschillend op traumatische ervaringen en beschikken ook over verschillende beschermende factoren.

Waarom sommige klachten pas later duidelijk worden
Niet iedereen ervaart tijdens de jeugd al duidelijke psychische klachten. Sommige kinderen functioneren ogenschijnlijk goed en richten zich sterk op school, werk of het aanpassen aan hun omgeving. De gevolgen kunnen pas later duidelijker worden, bijvoorbeeld wanneer iemand zelfstandig gaat wonen, een relatie krijgt, zelf kinderen krijgt of met andere ingrijpende gebeurtenissen wordt geconfronteerd. Een nieuwe situatie kan oude patronen of reacties activeren. Daardoor kan iemand zich afvragen waarom bepaalde problemen juist op dat moment ontstaan. Dat betekent niet noodzakelijk dat het probleem pas dan is ontstaan. Soms wordt pas later zichtbaar hoeveel invloed eerdere ervaringen hebben gehad.

Vroegkinderlijk misbruik en PTSS/CPTSS
Langdurige traumatische ervaringen in de kindertijd kunnen bijdragen aan het ontstaan van trauma gerelateerde klachten. Bij sommige mensen ontstaat PTSS, terwijl anderen klachten ontwikkelen die passen bij CPTSS. Bij CPTSS kunnen naast de bekende traumaklachten ook langdurige problemen ontstaan met:

• Emotieregulatie.
• Zelfbeeld.
• Relaties en verbondenheid.

Dit sluit aan bij de bredere invloed die langdurige traumatische ervaringen tijdens de ontwikkeling kunnen hebben. Niet iedereen die vroegkinderlijk misbruik heeft meegemaakt ontwikkelt PTSS of CPTSS. Een diagnose kan alleen door een daarvoor gekwalificeerde professional worden gesteld.

Het kind was niet verantwoordelijk
Een belangrijk uitgangspunt is dat een kind nooit verantwoordelijk is voor het gedrag van een volwassene. Een kind kan zich hebben aangepast, hebben gezwegen, hebben geprobeerd de pleger tevreden te houden of zelfs hebben gedacht dat het zelf schuld had. Geen van deze reacties maakt het kind verantwoordelijk voor het misbruik. De verantwoordelijkheid ligt bij degene die het kind heeft misbruikt of onvoldoende heeft beschermd.

Herstel en ontwikkeling zijn mogelijk
De gevolgen van vroegkinderlijk misbruik kunnen diepgaand zijn, maar zij betekenen niet dat iemand voor altijd vastzit in de patronen die tijdens de jeugd zijn ontstaan. Het brein, het zenuwstelsel en gedragspatronen kunnen zich gedurende het leven blijven ontwikkelen. Met voldoende veiligheid, inzicht, steun en passende behandeling kunnen mensen nieuwe ervaringen opdoen en andere manieren leren om met emoties, relaties en grenzen om te gaan. Herstel kan onder andere betekenen:

• Een gevoel van veiligheid opbouwen.
• Eigen gevoelens leren herkennen.
• Gezonde grenzen leren stellen.
• Het zelfbeeld versterken.
• Veilige relaties leren herkennen en opbouwen.
• Leren omgaan met stress en emoties.
• Traumatische ervaringen verwerken.
• Opnieuw ontdekken wie je bent en wat je nodig hebt.

Vroegkinderlijk misbruik kan invloed hebben op de ontwikkeling, maar het bepaalt niet wie iemand uiteindelijk wordt. Wat in de jeugd is aangeleerd als manier om te overleven, kan later stap voor stap worden vervangen door patronen die passen bij veiligheid, vertrouwen en een eigen leven.