Narcisme Nederland - Forum

Op deze informatie kunt u hier niet reageren.

Extra schade na het oorspronkelijke trauma
Wanneer mensen slachtoffer worden van narcistisch misbruik, huiselijk geweld, seksueel geweld, stalking, dwingende controle of andere ingrijpende gebeurtenissen, verwachten zij vaak steun, begrip en bescherming van hun omgeving. Helaas krijgen veel slachtoffers te maken met een tweede vorm van schade die ontstaat door de reacties van anderen. Dit wordt secundaire victimisatie genoemd. Secundaire victimisatie verwijst naar extra psychische en emotionele schade die kan ontstaan wanneer slachtoffers niet worden geloofd, niet serieus worden genomen, worden beschuldigd of onvoldoende ondersteuning krijgen. Dit kan gebeuren nadat het oorspronkelijke misbruik heeft plaatsgevonden, maar ook tijdens het zoeken naar hulp, bescherming of erkenning.

Waar secundaire victimisatie kan ontstaan
Reacties die bijdragen aan secundaire victimisatie kunnen afkomstig zijn van:

• Familieleden.
• Vrienden.
• Collega's.
• Hulpverleners.
• Werkgevers.
• Politie.
• Juridische instanties.
• Zorginstellingen.
• Andere organisaties.

Veel slachtoffers zoeken hulp in de hoop erkenning en steun te vinden. Wanneer zij vervolgens worden geconfronteerd met ongeloof, bagatellisering of verwijten, kan dit bijzonder pijnlijk zijn.

Reacties die slachtoffers kunnen raken
Voorbeelden van reacties die kunnen bijdragen aan secundaire victimisatie zijn:

• "Waarom ben je niet eerder weggegaan?"
• "Zo erg zal het wel niet zijn."
• "Je moet ook naar je eigen aandeel kijken."
• "Hij lijkt mij juist heel aardig."
• "Misschien begrijp je het verkeerd."
• "Je moet het gewoon loslaten."

Hoewel dergelijke opmerkingen soms goedbedoeld zijn, kunnen zij het gevoel versterken dat het slachtoffer verantwoordelijk is voor wat er is gebeurd.

Waarom slachtoffers niet altijd worden geloofd
Bij narcistisch misbruik en dwingende controle is het voor slachtoffers vaak moeilijk om hun ervaringen uit te leggen. Het misbruik bestaat regelmatig uit langdurige patronen en veel afzonderlijke gebeurtenissen die voor buitenstaanders moeilijk zichtbaar zijn. Tegelijkertijd kunnen mensen die sterk manipulatief gedrag vertonen zich naar de buitenwereld charmant, betrouwbaar en geloofwaardig presenteren. Hierdoor kan twijfel ontstaan over het verhaal van het slachtoffer. Dit kan ertoe leiden dat het slachtoffer zich niet alleen moet verdedigen tegen de pleger, maar ook tegenover de omgeving.

De gevolgen voor het slachtoffer
De gevolgen van secundaire victimisatie kunnen groot zijn:

• Versterkte zelftwijfel.
• Schaamte.
• Schuldgevoelens.
• Gevoelens van eenzaamheid.
• Verlies van vertrouwen in anderen.
• Verergering van traumaklachten.
• Terughoudendheid om opnieuw hulp te zoeken.
• Gevoelens van machteloosheid.

Voor sommige slachtoffers kan de afwijzing door de omgeving bijzonder pijnlijk zijn. Wanneer iemand eindelijk de moed vindt om het verhaal te vertellen en vervolgens niet wordt geloofd, kan dit het gevoel versterken er alleen voor te staan.

De rol van instanties en hulpverlening
Secundaire victimisatie kan ook ontstaan binnen professionele systemen. Slachtoffers kunnen bijvoorbeeld te maken krijgen met procedures waarin hun ervaringen worden geminimaliseerd, verkeerd geïnterpreteerd of onvoldoende onderzocht. Hierdoor kan een overlap ontstaan met institutionele gaslighting. Bij institutionele gaslighting wordt de werkelijkheid of ervaring van een slachtoffer door een organisatie of instantie ontkend, gebagatelliseerd of in twijfel getrokken. De twee begrippen zijn niet hetzelfde, maar kunnen wel samen voorkomen.

De zelftwijfel van het slachtoffer
Een belangrijk gevolg van secundaire victimisatie is dat slachtoffers opnieuw aan zichzelf kunnen gaan twijfelen. Zij vragen zich bijvoorbeeld af:

• "Overdrijf ik?"
• "Heb ik het verkeerd gezien?"
• "Ben ik misschien zelf het probleem?"
• "Had ik anders moeten handelen?"

Bij slachtoffers van narcistisch misbruik kan deze zelftwijfel extra sterk zijn, omdat zij tijdens het misbruik mogelijk al langdurig met gaslighting en manipulatie te maken hebben gehad. De reacties van de omgeving kunnen daardoor onbedoeld aansluiten bij de twijfel die tijdens het misbruik al is ontstaan.

Erkenning kan bijdragen aan herstel
De omgekeerde reactie kan veel betekenen. Erkenning, begrip en een luisterend oor kunnen bijdragen aan herstel. Slachtoffers hoeven niet altijd direct oplossingen te krijgen. Vaak is het al waardevol wanneer iemand bereid is serieus en zonder vooroordelen naar hun ervaringen te luisteren. Voor familieleden, vrienden en professionals is het belangrijk te beseffen dat slachtoffers vaak grote drempels moeten overwinnen voordat zij hun verhaal delen. Een respectvolle, open en niet-oordelende houding kan daarom een groot verschil maken.

Het belang van serieus luisteren
Herstel begint vaak met erkenning. Wanneer slachtoffers merken dat hun ervaringen serieus worden genomen, kan ruimte ontstaan om het vertrouwen in zichzelf en anderen langzaam terug op te bouwen. Dat betekent niet dat iedere beschuldiging zonder onderzoek als bewezen moet worden beschouwd. Wel betekent het dat een slachtoffer de ruimte krijgt om zijn of haar verhaal te vertellen en met respect wordt behandeld. Secundaire victimisatie laat zien dat de gevolgen van misbruik niet altijd stoppen op het moment dat het oorspronkelijke misbruik eindigt. De reacties van de omgeving kunnen herstel ondersteunen, maar ook belemmeren. Daarom is het belangrijk dat slachtoffers worden gehoord, serieus worden genomen en met respect worden behandeld. Niet alleen het oorspronkelijke misbruik verdient aandacht, maar ook de extra schade die kan ontstaan wanneer iemand daarna opnieuw met ongeloof, afwijzing of machteloosheid wordt geconfronteerd.