1.3 - Wanneer de omgeving onderdeel wordt van de dynamiek
Geplaatst: do 25 juni 2026 17:42:16
Op deze informatie kunt u hier niet reageren.
Het blijft niet altijd tussen twee mensen
Narcistisch misbruik speelt zich zelden uitsluitend af tussen twee mensen. Naarmate de relatie langer duurt, worden vaak ook familieleden, vrienden, collega's of zelfs hulpverleners onderdeel van de dynamiek. Soms gebeurt dat bewust, soms zonder dat zij zich daarvan bewust zijn. Hierdoor voelt het slachtoffer zich steeds vaker alleen. Niet alleen wordt de relatie ingewikkelder, ook de omgeving lijkt de situatie vaak niet goed te begrijpen. Twee manipulatietechnieken die hierbij een rol kunnen spelen zijn triangulatie en flying monkeys.
Triangulatie: mensen tegen elkaar uitspelen
Bij triangulatie worden mensen tegen elkaar uitgespeeld. Het is een manier om een derde persoon bij een relatie of conflict te betrekken, waardoor invloed, onzekerheid of verdeeldheid kan ontstaan. In plaats van problemen rechtstreeks met elkaar te bespreken, gebruikt de narcist anderen om onzekerheid, jaloezie, verdeeldheid of afhankelijkheid te creëren. De naam verwijst naar een driehoek: in plaats van een open gesprek tussen twee mensen ontstaat een situatie waarin een derde persoon een rol krijgt. Triangulatie kan zich op veel manieren uiten bijvoorbeeld:
"Mijn ex begreep mij tenminste wel."
"Iedereen vindt dat jij overdrijft."
"Zelfs je familie ziet dat jij het probleem bent."
Door dergelijke opmerkingen ontstaat twijfel. Slachtoffers gaan harder hun best doen om waardering te krijgen of raken verwikkeld in conflicten met mensen die oorspronkelijk geen onderdeel van het probleem waren. Binnen gezinnen zie je triangulatie vaak terug in de rollen van het golden child, de scapegoat en het vergeten kind. Kinderen worden bewust of onbewust tegenover elkaar geplaatst, waardoor rivaliteit ontstaat en de aandacht afgeleid wordt van het gedrag van de ouder. Op de werkvloer kan triangulatie leiden tot wantrouwen tussen collega's, concurrentie en een onveilige werksfeer. Het doel van triangulatie is meestal niet het oplossen van een conflict, maar het behouden van controle over de situatie en de mensen daarin.
Flying Monkeys: wanneer anderen worden ingezet
Een andere techniek die regelmatig voorkomt is het inzetten van zogenaamde flying monkeys. De term komt uit het verhaal The Wizard of Oz, waarin de heks gevleugelde apen gebruikt om haar opdrachten uit te voeren. In informatie over narcistisch misbruik wordt deze term gebruikt voor mensen die – bewust of onbewust – de narcist helpen bij het uitoefenen van druk op het slachtoffer.
Flying monkeys kunnen zijn:
Waarom de omgeving de narcist vaak gelooft
Veel mensen vragen zich af hoe het mogelijk is dat zoveel mensen de kant van de narcist kiezen. Daar zijn verschillende verklaringen voor. Narcisten investeren vaak veel in hun reputatie. Zij komen charmant, aardig, behulpzaam, intelligent of succesvol over. Problemen spelen zich meestal achter gesloten deuren af. Daarnaast vertellen slachtoffers hun verhaal vaak pas wanneer zij emotioneel uitgeput zijn. Door langdurige stress kunnen zij onzeker, verdrietig of verward overkomen. Voor buitenstaanders kan de rustige en zelfverzekerde persoon daardoor soms geloofwaardiger overkomen dan degene die emotioneel en uitgeput reageert. Dit betekent niet dat het slachtoffer minder betrouwbaar is. Het laat juist zien hoe groot de invloed van langdurig psychisch misbruik kan zijn.
Het patroon wordt steeds groter
Wat begint als een relatie tussen twee mensen kan zich langzaam uitbreiden naar de hele omgeving.
De invloed kan zich uitbreiden naar:
De rode draad
Wanneer je terugkijkt op alle onderwerpen uit dit thema, zie je een duidelijke ontwikkeling. Het begint vaak met een aantrekkelijke eerste indruk. Daarna ontstaan kleine rode vlaggen. Vervolgens verschijnen manipulatietechnieken zoals gaslighting en dwingende controle. Later worden ook andere mensen betrokken via triangulatie en flying monkeys. Stap voor stap raakt het slachtoffer steeds verder verwijderd van zijn of haar eigen gevoel, sociale netwerk en zelfstandigheid. Juist doordat dit proces zo geleidelijk verloopt, herkennen veel mensen het pas wanneer de schade al groot is.
Kennis geeft inzicht
Het doel van dit thema is niet om mensen wantrouwend te maken, maar om inzicht te geven in gedragspatronen die schadelijk kunnen zijn. De meeste relaties zijn gebaseerd op vertrouwen, gelijkwaardigheid en wederzijds respect. In een gezonde relatie mogen verschillen bestaan, worden grenzen gerespecteerd en is er ruimte voor open communicatie. Wanneer controle, manipulatie en afhankelijkheid de plaats innemen van veiligheid en vertrouwen, is het belangrijk deze signalen serieus te nemen. Kennis helpt om patronen eerder te herkennen, betere grenzen te stellen en keuzes te maken die bijdragen aan je eigen welzijn.
Vooruitblik op Thema 2 – Gezin en familie
Niet alleen partnerrelaties worden beïnvloed door narcistisch gedrag. Ook binnen gezinnen kunnen ongezonde patronen ontstaan die een leven lang doorwerken. In het volgende thema kijken we naar de invloed van narcisme binnen families. We bespreken onder andere narcistische ouders, narcistische moeders en vaders, de rollen van het golden child, de scapegoat en het vergeten kind, en de gevolgen die deze gezinsdynamiek kan hebben voor kinderen en later voor volwassenen die hierin zijn opgegroeid. Door inzicht te krijgen in deze patronen wordt vaak duidelijk dat veel problemen niet zijn ontstaan door persoonlijke tekortkomingen, maar door de omgeving waarin iemand is opgegroeid. Dat inzicht vormt voor veel mensen een belangrijke eerste stap richting begrip, verwerking en herstel.
Het blijft niet altijd tussen twee mensen
Narcistisch misbruik speelt zich zelden uitsluitend af tussen twee mensen. Naarmate de relatie langer duurt, worden vaak ook familieleden, vrienden, collega's of zelfs hulpverleners onderdeel van de dynamiek. Soms gebeurt dat bewust, soms zonder dat zij zich daarvan bewust zijn. Hierdoor voelt het slachtoffer zich steeds vaker alleen. Niet alleen wordt de relatie ingewikkelder, ook de omgeving lijkt de situatie vaak niet goed te begrijpen. Twee manipulatietechnieken die hierbij een rol kunnen spelen zijn triangulatie en flying monkeys.
Triangulatie: mensen tegen elkaar uitspelen
Bij triangulatie worden mensen tegen elkaar uitgespeeld. Het is een manier om een derde persoon bij een relatie of conflict te betrekken, waardoor invloed, onzekerheid of verdeeldheid kan ontstaan. In plaats van problemen rechtstreeks met elkaar te bespreken, gebruikt de narcist anderen om onzekerheid, jaloezie, verdeeldheid of afhankelijkheid te creëren. De naam verwijst naar een driehoek: in plaats van een open gesprek tussen twee mensen ontstaat een situatie waarin een derde persoon een rol krijgt. Triangulatie kan zich op veel manieren uiten bijvoorbeeld:
- Een ex-partner voortdurend vergelijken met de huidige partner.
- Het ene kind tegenover het andere zetten.
- Collega's tegen elkaar uitspelen.
- Verschillende verhalen vertellen aan verschillende mensen.
- Geheimen gebruiken om wantrouwen te creëren.
- Roddels verspreiden om relaties te verstoren.
"Mijn ex begreep mij tenminste wel."
"Iedereen vindt dat jij overdrijft."
"Zelfs je familie ziet dat jij het probleem bent."
Door dergelijke opmerkingen ontstaat twijfel. Slachtoffers gaan harder hun best doen om waardering te krijgen of raken verwikkeld in conflicten met mensen die oorspronkelijk geen onderdeel van het probleem waren. Binnen gezinnen zie je triangulatie vaak terug in de rollen van het golden child, de scapegoat en het vergeten kind. Kinderen worden bewust of onbewust tegenover elkaar geplaatst, waardoor rivaliteit ontstaat en de aandacht afgeleid wordt van het gedrag van de ouder. Op de werkvloer kan triangulatie leiden tot wantrouwen tussen collega's, concurrentie en een onveilige werksfeer. Het doel van triangulatie is meestal niet het oplossen van een conflict, maar het behouden van controle over de situatie en de mensen daarin.
Flying Monkeys: wanneer anderen worden ingezet
Een andere techniek die regelmatig voorkomt is het inzetten van zogenaamde flying monkeys. De term komt uit het verhaal The Wizard of Oz, waarin de heks gevleugelde apen gebruikt om haar opdrachten uit te voeren. In informatie over narcistisch misbruik wordt deze term gebruikt voor mensen die – bewust of onbewust – de narcist helpen bij het uitoefenen van druk op het slachtoffer.
Flying monkeys kunnen zijn:
- Familieleden.
- Vrienden.
- Collega's.
- Buren.
- Nieuwe partners.
- Hulpverleners.
- Andere betrokkenen.
- Het slachtoffer te overtuigen terug te keren.
- Schuldgevoelens aan te praten.
- Informatie door te geven aan de narcist.
- Het slachtoffer zwart te maken.
- De narcist te verdedigen.
- Twijfel te zaaien over de ervaringen van het slachtoffer.
Waarom de omgeving de narcist vaak gelooft
Veel mensen vragen zich af hoe het mogelijk is dat zoveel mensen de kant van de narcist kiezen. Daar zijn verschillende verklaringen voor. Narcisten investeren vaak veel in hun reputatie. Zij komen charmant, aardig, behulpzaam, intelligent of succesvol over. Problemen spelen zich meestal achter gesloten deuren af. Daarnaast vertellen slachtoffers hun verhaal vaak pas wanneer zij emotioneel uitgeput zijn. Door langdurige stress kunnen zij onzeker, verdrietig of verward overkomen. Voor buitenstaanders kan de rustige en zelfverzekerde persoon daardoor soms geloofwaardiger overkomen dan degene die emotioneel en uitgeput reageert. Dit betekent niet dat het slachtoffer minder betrouwbaar is. Het laat juist zien hoe groot de invloed van langdurig psychisch misbruik kan zijn.
Het patroon wordt steeds groter
Wat begint als een relatie tussen twee mensen kan zich langzaam uitbreiden naar de hele omgeving.
De invloed kan zich uitbreiden naar:
- De partner.
- De kinderen.
- Familieleden.
- Vrienden.
- Collega's.
- Soms zelfs hulpverleners of instanties.
De rode draad
Wanneer je terugkijkt op alle onderwerpen uit dit thema, zie je een duidelijke ontwikkeling. Het begint vaak met een aantrekkelijke eerste indruk. Daarna ontstaan kleine rode vlaggen. Vervolgens verschijnen manipulatietechnieken zoals gaslighting en dwingende controle. Later worden ook andere mensen betrokken via triangulatie en flying monkeys. Stap voor stap raakt het slachtoffer steeds verder verwijderd van zijn of haar eigen gevoel, sociale netwerk en zelfstandigheid. Juist doordat dit proces zo geleidelijk verloopt, herkennen veel mensen het pas wanneer de schade al groot is.
Kennis geeft inzicht
Het doel van dit thema is niet om mensen wantrouwend te maken, maar om inzicht te geven in gedragspatronen die schadelijk kunnen zijn. De meeste relaties zijn gebaseerd op vertrouwen, gelijkwaardigheid en wederzijds respect. In een gezonde relatie mogen verschillen bestaan, worden grenzen gerespecteerd en is er ruimte voor open communicatie. Wanneer controle, manipulatie en afhankelijkheid de plaats innemen van veiligheid en vertrouwen, is het belangrijk deze signalen serieus te nemen. Kennis helpt om patronen eerder te herkennen, betere grenzen te stellen en keuzes te maken die bijdragen aan je eigen welzijn.
Vooruitblik op Thema 2 – Gezin en familie
Niet alleen partnerrelaties worden beïnvloed door narcistisch gedrag. Ook binnen gezinnen kunnen ongezonde patronen ontstaan die een leven lang doorwerken. In het volgende thema kijken we naar de invloed van narcisme binnen families. We bespreken onder andere narcistische ouders, narcistische moeders en vaders, de rollen van het golden child, de scapegoat en het vergeten kind, en de gevolgen die deze gezinsdynamiek kan hebben voor kinderen en later voor volwassenen die hierin zijn opgegroeid. Door inzicht te krijgen in deze patronen wordt vaak duidelijk dat veel problemen niet zijn ontstaan door persoonlijke tekortkomingen, maar door de omgeving waarin iemand is opgegroeid. Dat inzicht vormt voor veel mensen een belangrijke eerste stap richting begrip, verwerking en herstel.