Je herkent iemand steeds minder goed
Misschien valt je op dat iemand die je al langere tijd kent langzaam verandert. Niet van de ene op de andere dag, maar beetje bij beetje. Iemand die vroeger spontaan was, wordt bijvoorbeeld stiller. Iemand die altijd voor zichzelf opkwam, lijkt ineens veel voorzichtiger. Of iemand die graag onder mensen was, trekt zich steeds vaker terug. Je kunt je afvragen:
- Wat is er met hem of haar gebeurd?
- Waarom is deze persoon zo veranderd?
- Heeft dit met de relatie of situatie te maken?
- Is dit tijdelijk of speelt dit al langer?
Mensen veranderen in de loop van hun leven. Een nieuwe baan, stress, ziekte, verlies, ouder worden of andere omstandigheden kunnen invloed hebben op gedrag en persoonlijkheid. Daarom betekent een verandering op zichzelf niet dat er sprake is van narcistisch misbruik. Het wordt interessanter wanneer je merkt dat meerdere veranderingen tegelijk ontstaan of wanneer iemand steeds verder verwijderd raakt van hoe je hem of haar vroeger kende.
Van zelfstandig naar steeds voorzichtiger
Soms zie je vooral een verandering in de manier waarop iemand beslissingen neemt. Misschien zegt iemand vroeger gemakkelijk: “Dat wil ik niet.” en hoor je later: “Ik moet eerst even vragen of het goed is.” Of iemand die vroeger zelf beslissingen nam, vraagt steeds vaker toestemming voor gewone dingen. Dat kan wijzen op een groeiende afhankelijkheid, maar er kunnen ook andere verklaringen zijn. Het is vooral de verandering die aandacht verdient.
Van vrijuit praten naar voortdurend nadenken
Een andere verandering kan zichtbaar zijn in gesprekken. Iemand die vroeger gemakkelijk vertelde wat hij of zij dacht, kan steeds vaker:
- woorden zorgvuldig afwegen;
- bang zijn iets verkeerds te zeggen;
- gesprekken vermijden;
- zich voortdurend verontschuldigen;
- eerst willen weten wat anderen ervan vinden.
Van eigen keuzes naar aanpassen
Sommige mensen gaan zich steeds meer aanpassen aan één ander. Ze veranderen bijvoorbeeld hun plannen, kleding, vrienden, hobby's of manier van leven omdat de ander daar iets van vindt. Op den duur kan het lijken alsof iemand steeds minder eigen voorkeuren heeft. De vraag is dan niet alleen: “Wat doet die ander?” maar ook: “Hoeveel ruimte heeft deze persoon nog om zichzelf te zijn?”
De persoon lijkt zichzelf kwijt te raken
Een ingrijpende verandering kan zijn dat iemand steeds minder goed weet wat hij of zij zelf wil. Bijvoorbeeld: “Dat maakt mij niet uit, zeg jij maar.” of “Ik weet eigenlijk niet meer wat ik zelf leuk vind.” Sommige mensen stoppen met hobby's, spreken minder af met anderen of passen hun gedrag voortdurend aan om problemen te voorkomen. Dat kan uiteindelijk invloed hebben op zelfvertrouwen en eigen identiteit.
Let op de ontwikkeling over langere tijd
Een verandering wordt vooral betekenisvol als je die over een langere periode ziet. Denk bijvoorbeeld aan:
- vroeger: zelfstandig, sociaal en duidelijk; later: voorzichtiger, onzeker en steeds meer afhankelijk.
- vroeger: eigen mening en veel contacten; later: weinig initiatief, minder contacten en voortdurend rekening houden met een ander.
Vraag niet alleen wat er mis is
Als je iemand wilt steunen, kan een directe vraag als: “Wat is er met jou gebeurd?” best confronterend zijn. Een rustigere vraag kan meer ruimte geven: “Ik heb het idee dat je de laatste tijd minder jezelf bent. Herken je dat?” of “Ik merk dat je veel voorzichtiger bent geworden. Hoe ervaar je dat zelf?” Zo geef je iemand de mogelijkheid om zelf te vertellen wat er speelt.
Verandering kan ook een eerste stap naar herstel zijn
Niet iedere verandering is negatief. Soms trekt iemand zich tijdelijk terug omdat hij of zij juist bezig is grenzen te stellen, afstand te nemen of opnieuw uit te zoeken wat belangrijk is. Een verandering hoeft daarom niet alleen te betekenen dat het slechter gaat. Kijk vooral naar de richting: Krijgt iemand meer ruimte om zichzelf te zijn, of juist steeds minder? Dat verschil kan veel zeggen.
Blijf nieuwsgierig, niet veroordelend
Als omstander hoef je niet precies te weten waarom iemand veranderd is. Je kunt beter voorkomen dat je meteen zegt: “Je bent helemaal veranderd sinds je met hem samen bent.” Daarmee kan iemand zich aangevallen voelen. Een oprechte observatie zonder oordeel werkt vaak beter: “Ik zie dat je anders bent geworden en ik vraag me af hoe het met je gaat.” Soms is dat voldoende om iemand aan het denken te zetten.
Je hoeft niet meteen conclusies te trekken
Een veranderde persoonlijkheid of ander gedrag kan veel oorzaken hebben. Het is daarom belangrijk om niet iedere verandering aan narcisme te koppelen. Maar als iemand over langere tijd steeds minder zichzelf lijkt te kunnen zijn, steeds voorzichtiger wordt en steeds minder ruimte ervaart voor eigen keuzes, is het verstandig om daar aandacht voor te hebben. Verandering is geen bewijs. Maar een duidelijke verandering in iemands vrijheid, zelfvertrouwen en eigenheid verdient wel aandacht.
Lees ook
- Twijfel ik aan wat ik zie?
- Eén signaal zegt niet alles
- Zie ik een patroon?
- Wordt iemand langzaam geïsoleerd?
- Waarom verdedigt het slachtoffer hem of haar?
- Wat kan ik voor iemand betekenen?