Zelfstandigheid kan langzaam verdwijnen
Misschien valt je op dat iemand in je omgeving steeds minder zelfstandig lijkt te worden. Niet omdat die persoon dat bewust heeft gekozen, maar omdat beslissingen, contacten of dagelijkse zaken steeds meer via één andere persoon lijken te lopen. Misschien merk je bijvoorbeeld:
- dat iemand voor steeds meer dingen toestemming vraagt;
- moeite heeft om zelf beslissingen te nemen;
- steeds minder eigen plannen maakt;
- onzeker is over eenvoudige keuzes;
- financieel afhankelijker wordt;
- steeds vaker de mening van één persoon nodig lijkt te hebben.
Van samen overleggen naar toestemming vragen
In een gezonde relatie is het normaal om belangrijke beslissingen samen te bespreken. Er is echter een verschil tussen: “Zullen we samen kijken wat we doen?” en “Mag ik dit eigenlijk wel doen?” Bij de tweede situatie lijkt iemand niet meer alleen rekening te houden met de ander, maar diens goedkeuring nodig te hebben. Dat kan bijvoorbeeld gaan over geld, werk, familiebezoek, kleding, vakanties of andere persoonlijke keuzes.
Steeds minder eigen beslissingen
Afhankelijkheid kan zichtbaar worden in kleine dagelijkse dingen. Iemand zegt bijvoorbeeld steeds vaker: “Zeg jij maar wat ik moet doen.” of “Ik weet niet of ik dat zelf kan beslissen.” Ook kan iemand voor vrijwel iedere keuze eerst contact opnemen met dezelfde persoon. Als dit sterk verschilt van hoe iemand vroeger functioneerde, kan dat een belangrijke verandering zijn.
Financiële afhankelijkheid
Afhankelijkheid kan ook financieel ontstaan. Bijvoorbeeld wanneer iemand:
- geen eigen toegang meer heeft tot geld;
- niet meer zelf over eigen (volledige) inkomsten kan beschikken;
- voor iedere uitgave toestemming nodig heeft;
- financieel afhankelijk wordt gemaakt;
- zijn of haar werk opgeeft;
- geen eigen financiële reserves meer heeft.
Afhankelijkheid kan ook praktisch zijn
Niet iedere afhankelijkheid is financieel. Iemand kan steeds meer afhankelijk worden voor:
- vervoer;
- administratie;
- afspraken;
- sociale contacten;
- huisvesting;
- dagelijkse beslissingen;
- toegang tot informatie.
Eigen behoeften raken op de achtergrond
Een ander signaal kan zijn dat iemand steeds minder bezig is met wat hij of zij zelf wil. De vraag wordt dan bijvoorbeeld niet meer: “Wat wil ik?” maar “Wat wil hij/zij?” of “Wat vindt hij/zij hiervan?” Als de wensen van één persoon structureel belangrijker worden dan die van de ander, kan de gelijkwaardigheid binnen een relatie onder druk komen te staan.
Afhankelijkheid en loyaliteit kunnen door elkaar lopen
Soms lijkt iemand bewust alles aan één persoon over te laten. Dat hoeft niet altijd problematisch te zijn. Sommige partners verdelen taken nu eenmaal op die manier. Het wordt zorgelijker als iemand geen echte ruimte meer lijkt te hebben om zelfstandig keuzes te maken of bang is voor de gevolgen wanneer hij of zij dat wel doet.
Kijk naar de vrijheid die overblijft
Een belangrijke vraag voor een omstander is daarom: Kan deze persoon nog zelfstandig keuzes maken zonder angst voor negatieve gevolgen?
Kan iemand bijvoorbeeld:
- zelf vrienden bezoeken?
- eigen geld gebruiken?
- zelfstandig beslissingen nemen?
- een eigen mening hebben?
- tijd alleen doorbrengen?
- hulp zoeken zonder toestemming te vragen?
Help zonder de zelfstandigheid over te nemen
Als je iemand wilt helpen, is het belangrijk om niet zelf alle beslissingen over te nemen. Dat kan de afhankelijkheid juist vergroten. Het kan beter zijn om iemand te ondersteunen bij het maken van eigen keuzes. Bijvoorbeeld: “Wat zou jij zelf willen?” of “Als niemand anders hierover iets te zeggen had, wat zou jij dan kiezen?” Zo help je iemand om opnieuw stil te staan bij de eigen wensen en mogelijkheden.
Zelfstandigheid kan terugkomen
Afhankelijkheid hoeft niet blijvend te zijn. Wanneer iemand weer ruimte krijgt om eigen keuzes te maken, kan het vertrouwen daarin langzaam terugkomen. Soms begint dat heel klein:
- zelf een afspraak maken;
- zelfstandig ergens naartoe gaan;
- een eigen beslissing nemen;
- weer contact opnemen met iemand;
- zelf bepalen wat goed voelt.
Lees ook
- Iemand verandert steeds meer
- Wordt iemand langzaam geïsoleerd?
- Wordt iemand steeds banger om iets verkeerd te doen?
- Zijn dit rode vlaggen?
- Zie ik een patroon?
- Wat kan ik voor iemand betekenen?