Niet ieder zorgelijk gedrag betekent narcisme
Wanneer je verschillende signalen herkent, kan het verleidelijk zijn om snel te denken aan narcisme. Dat is begrijpelijk. Zeker wanneer meerdere gedragingen bij elkaar lijken te passen. Toch is het belangrijk om voorzichtig te blijven. Mensen kunnen zich controlerend, jaloers, egocentrisch, onzeker of kwetsend gedragen zonder dat er sprake is van een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Ook kunnen andere omstandigheden invloed hebben op gedrag.
Kijk naar het gedrag, niet alleen naar het label
Voor een omstander is het vaak belangrijker om te kijken naar wat er daadwerkelijk gebeurt. Vraag jezelf bijvoorbeeld af:
- Worden grenzen gerespecteerd?
- Is er ruimte voor een eigen mening?
- Kan iemand vrijuit spreken?
- Is er ruimte voor familie en vrienden?
- Kan iemand zelfstandig keuzes maken?
- Wordt verantwoordelijkheid eerlijk verdeeld?
- Voelt iemand zich veilig binnen de relatie of situatie?
Eén signaal zegt weinig
Iedereen kan wel eens jaloers reageren, een fout niet toegeven, boos worden of onvoldoende rekening houden met een ander. Ook binnen gezonde relaties ontstaan conflicten. Het verschil zit vaak in wat er daarna gebeurt:
- Kan iemand luisteren?
- Kan iemand erkennen dat hij of zij iets verkeerd heeft gedaan?
- Is er ruimte om het uit te praten?
- Wordt een grens uiteindelijk gerespecteerd?
Kijk naar de combinatie
Wanneer verschillende signalen samenkomen, kan de situatie anders worden. Bijvoorbeeld:
- controle;
- isolatie;
- voortdurende kritiek;
- schuld bij één persoon leggen;
- weinig ruimte voor tegenspraak;
- steeds meer zelftwijfel;
- toenemende afhankelijkheid.
Kijk vooral naar het effect
Een belangrijk uitgangspunt voor een omstander is wat de situatie met iemand doet. Wordt iemand:
- Steeds onzekerder?
- Steeds banger?
- Steeds afhankelijker?
- Steeds minder vrij?
Narcisme is geen diagnose die je zelf kunt stellen
Een narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS) is een psychische aandoening die door een bevoegde professional wordt vastgesteld. Een aantal herkenbare eigenschappen betekent daarom niet automatisch dat iemand NPS heeft. Ook iemand zonder NPS kan gedrag vertonen dat schadelijk, manipulatief of controlerend is. Voor slachtoffers en omstanders kan dat onderscheid belangrijk zijn. Je hoeft niet te weten of iemand een narcist is om te erkennen dat bepaald gedrag schadelijk is.
Blijf open voor andere verklaringen
Wanneer je je zorgen maakt, is het verstandig om ruimte te houden voor andere mogelijke verklaringen. Gedrag kan bijvoorbeeld veranderen door:
- langdurige stress;
- relatieproblemen;
- psychische klachten;
- verslaving;
- ziekte;
- ingrijpende gebeurtenissen;
- andere persoonlijke omstandigheden.
Wat wél duidelijk kan zijn
Soms blijft de diagnose of verklaring onduidelijk, terwijl één ding wel duidelijk is: Iemand voelt zich steeds minder vrij, veilig of zichzelf. Dat is op zichzelf belangrijk genoeg om serieus te nemen. Je hoeft dan niet te zeggen: “Dit is narcisme.” Je kunt ook zeggen: “Ik zie dat deze situatie je steeds meer lijkt te beschadigen en ik maak me daar zorgen over.” Dat blijft dicht bij wat je daadwerkelijk kunt waarnemen.
Kijk naar het geheel
De artikelen in dit forum "Zie ik het goed?" zijn bedoeld om signalen herkenbaar te maken, niet om mensen op afstand te diagnosticeren. Losse signalen kunnen toevallig zijn. Een combinatie van signalen kan meer betekenen. Een terugkerend patroon kan nog meer duidelijk maken. En uiteindelijk is vooral belangrijk wat een situatie met de betrokken persoon doet.
Niet alles is narcisme. Maar niet alles hoeft ook een naam te hebben voordat je een ongezonde of onveilige situatie serieus mag nemen.
Lees ook
- Twijfel ik aan wat ik zie?
- Eén signaal zegt niet alles
- Zijn dit rode vlaggen?
- Zie ik een patroon?
- Wat jij kunt betekenen
- Wat als ik het nog steeds niet zeker weet?